# CPG: การดูแลผู้ป่วยโรคจิตจากสารกระตุ้น/แอมเฟตามีน (Stimulant-Induced Psychosis)

> **กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด (PCT จิตเวช) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด** — แนวทางเวชปฏิบัติ (Clinical Practice Guideline)

| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| **รหัสเอกสาร** | CPG-PCT-PSY-007 |
| **ฉบับที่ / วันบังคับใช้** | 1 / (รออนุมัติ) |
| **ขอบเขต** | หอผู้ป่วยจิตเวช · มินิธัญญารักษ์ · คลินิกจิตเวช (OPD) |
| **อ้างอิงหลัก** | Systematic Review (Front Psychiatry 2019), DSM-5, กรมสุขภาพจิต (SMI-V), สถาบันธัญญารักษ์ |

โรคจิตจากสารกระตุ้นเป็นกลุ่มโรคอันดับ 2 ทั้งผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยในของกลุ่มงาน ผู้ป่วยมักมาด้วยหลงผิดหวาดระแวง ประสาทหลอน (โดยเฉพาะภาพ) และพฤติกรรมก้าวร้าว มีความเสี่ยงก่อความรุนแรง (SMI-V)

> เกี่ยวข้องกับ *CPG-017 การติดแอมเฟตามีน* (การบำบัดโรคติดระยะยาว) — ฉบับนี้เน้น "ภาวะโรคจิตเฉียบพลัน"

## 1. การวินิจฉัยแยกโรค

| ประเด็น | โรคจิตจากสารกระตุ้น | โรคจิตเภท |
|---|---|---|
| ประสาทหลอน | **ภาพหลอน (visual)** บ่อยกว่า | หูแว่ว (auditory) เด่น |
| Negative symptoms | พบน้อย | พบบ่อย/เด่น |
| Thought disorder | พบน้อย | พบบ่อย |
| ความสัมพันธ์กับสาร | ชัดเจน | ไม่สัมพันธ์ |
| การดำเนินโรค | มักทุเลาหลังหยุดสาร | เรื้อรัง |

> ผู้ป่วยมีโอกาสเปลี่ยนเป็นโรคจิตเภทในภายหลัง **ราวร้อยละ 22** จึงต้องติดตามระยะยาว

## 2. การประเมิน

ซักประวัติการใช้สาร + ตรวจปัสสาวะ; แยกภาวะมึน/ถอนสาร (*CPG-002*) และภาวะเพ้อ; ประเมินก้าวร้าว (*CPG-006*) และความเสี่ยงฆ่าตัวตาย (8Q); ประเมินภาวะขาดน้ำ (ปัจจัยเสี่ยง NMS ในผู้ป่วย drug-naïve — *CPG-001*)

## 3. การรักษา

- ระยะเฉียบพลัน: หยุดสาร · สิ่งแวดล้อมปลอดภัย · จัดการ agitation (*CPG-006*) · แก้ขาดน้ำ/electrolyte · ให้ยาต้านโรคจิต
- **ยาต้านโรคจิต (บัญชี รพ.):** Olanzapine / Quetiapine (ง่วง สงบ — ดีในระยะเฉียบพลัน) · Risperidone · Aripiprazole · Haloperidol — เริ่มขนาดต่ำ–ปานกลาง ใช้ตัวเดียว
- **ระยะเวลา:** ประสาทหลอนมักหายใน 1–2 วัน; หลงผิดมักหายใน 2–3 สัปดาห์หลังหยุดสาร — ถ้าอาการคงอยู่ **> 2 สัปดาห์** สงสัยโรคปฐมภูมิ, **> 6 เดือน** วินิจฉัยจิตเภท; เมื่อหายดีพิจารณาลด/หยุดยา (ไม่จำเป็นต้องใช้ยายาวเสมอ)

## 4. การดูแลต่อเนื่อง

เชื่อมเส้นทาง เฉียบพลัน → IMC → LTC (มินิธัญญารักษ์) ผ่านทะเบียนเคส; ผู้ป่วย SMI-V ติดตามในชุมชนด้วยร้อยเอ็ดโมเดล เพื่อป้องกันก่อเหตุซ้ำ

## 5. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPI)

| ตัวชี้วัด | เป้าหมาย |
|---|---|
| ตรวจปัสสาวะหาสารในผู้ป่วยสงสัย | ≥ 90% |
| ประเมิน 8Q ทุกราย | ≥ 95% |
| ผู้ป่วย SMI-V ได้รับการติดตามต่อเนื่อง | ตามเป้าจังหวัด |

## 6. แผนภูมิการดูแล

```mermaid
flowchart TD
  A["สงสัยโรคจิตจากสารกระตุ้น → ปัสสาวะ + แยกเหตุ (กาย/มึน-ถอนสาร/เพ้อ) + agitation & 8Q"] --> B["รักษาเฉียบพลัน: หยุดสาร + จัดการ agitation (CPG-006) + antipsychotic + แก้ขาดน้ำ (เฝ้าระวัง NMS)"]
  B --> C{อาการหลังหยุดสาร}
  C -->|หายใน 2–3 สัปดาห์| D["ลด/หยุด antipsychotic + ส่งบำบัดฟื้นฟู IMC/LTC + ป้องกันเสพซ้ำ"]
  C -->|ยังมีอาการ > 2 สัปดาห์| E["ทบทวนวินิจฉัย → > 6 เดือน = จิตเภท (CPG-009/Clozapine)"]
  D --> F["ดูแลต่อเนื่องชุมชน / SMI-V (ร้อยเอ็ดโมเดล)"]
  E --> F
```

## 7. เอกสารอ้างอิง

1. Bramness JG, et al. *Antipsychotics for Amphetamine Psychosis: A Systematic Review.* Front Psychiatry. 2019.
2. APA. *DSM-5: Substance/Medication-Induced Psychotic Disorder.* 2013.
3. กรมสุขภาพจิต — SMI-V; สถาบันธัญญารักษ์. 2565.
4. สรพ. มาตรฐาน HA v5; AACI Healthcare Standards v6 (Std 19, Std 12).

## การอนุมัติเอกสาร

| ผู้จัดทำ | ผู้ทบทวน (เภสัชกร) | ผู้อนุมัติ |
|---|---|---|
| นพ.ธงชัย เสรีรัตน์ (ประธาน PCT จิตเวช) | ………………… | ผู้อำนวยการโรงพยาบาลร้อยเอ็ด |

---
*จัดทำเพื่อใช้ในกลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลร้อยเอ็ด · เผยแพร่บน psychi.reh.drthongchai.org*