# CPG: การดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภท (Schizophrenia)

> **กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด (PCT จิตเวช) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด** — แนวทางเวชปฏิบัติ (Clinical Practice Guideline)

| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| **รหัสเอกสาร** | CPG-PCT-PSY-009 |
| **ฉบับที่ / วันบังคับใช้** | 1 / (รออนุมัติ) |
| **ทบทวนถัดไป** | ภายใน 2 ปี |
| **ขอบเขต** | หอผู้ป่วยจิตเวช (IPD) และคลินิกจิตเวช (OPD) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด |
| **อ้างอิงหลัก** | APA 2020, NICE CG178, Maudsley Prescribing Guidelines, ราชวิทยาลัยจิตแพทย์แห่งประเทศไทย, กรมสุขภาพจิต |

โรคจิตเภทเป็นกลุ่มโรคที่พบมากที่สุดของกลุ่มงาน (อันดับ 1 ทั้งผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน) เป็นโรคเรื้อรังที่การรักษาด้วยยาต้านโรคจิตอย่างต่อเนื่องร่วมกับการดูแลทางจิตสังคม ช่วยลดการกำเริบและการกลับมานอนโรงพยาบาลซ้ำ

## 1. วัตถุประสงค์และขอบเขต

- วินิจฉัยโรคจิตเภทและแยกจากสาเหตุอื่น (โดยเฉพาะโรคจิตจากสารกระตุ้น)
- ให้การรักษาด้วยยาต้านโรคจิตที่เหมาะสมตามบัญชียาโรงพยาบาล รวมยาฉีดออกฤทธิ์นาน (LAI)
- ติดตามผลข้างเคียง (เมตาบอลิก / EPS / NMS) อย่างเป็นระบบ และเพิ่มความต่อเนื่องในการรักษา
- สอดคล้องมาตรฐาน HA v5 และ AACI v6 (Std 19)

## 2. การวินิจฉัย

วินิจฉัยตามเกณฑ์ **DSM-5** (มีอาการ ≥ 6 เดือน, ระยะ active ≥ 1 เดือน)

- **อาการด้านบวก (positive):** หลงผิด ประสาทหลอน ความคิด/พฤติกรรมสับสน
- **อาการด้านลบ (negative):** อารมณ์เฉยเมย พูดน้อย แยกตัว ขาดแรงจูงใจ
- **อาการด้านการรู้คิด (cognitive):** สมาธิ/ความจำ/การวางแผนบกพร่อง

**การวินิจฉัยแยกโรคที่สำคัญ:** โรคจิตจากสารกระตุ้น/แอมเฟตามีน (อาการมักทุเลาหลังหยุดสาร — ดู *CPG โรคจิตจากสารกระตุ้น*), โรคอารมณ์ที่มีอาการโรคจิต, และสาเหตุทางกาย/ยา

## 3. การรักษาด้วยยา

### 3.1 หลักการ (APA 2020)

- ใช้ยาต้านโรคจิต **ตัวเดียว** เริ่มขนาดต่ำ ปรับตามการตอบสนอง — ประเมินผลที่ **4–6 สัปดาห์** ในขนาดที่เหมาะสม
- รักษาต่อเนื่อง (maintenance) **อย่างน้อย 1 ปี** หลังการป่วยครั้งแรก (FEP) — ไม่แนะนำการให้ยาแบบหยุด ๆ (intermittent)
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาหลายตัวร่วมกัน (polypharmacy) โดยไม่จำเป็น

### 3.2 ยาต้านโรคจิตชนิดรับประทาน (บัญชียา รพ.ร้อยเอ็ด)

| ยา | ขนาดทั่วไป | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Risperidone | 2–6 มก./วัน | ใช้บ่อย; ระวัง EPS/prolactin (มีชนิดน้ำ) |
| Olanzapine | 10–20 มก./วัน | ได้ผลดี; ระวังกลุ่มอาการเมตาบอลิก |
| Quetiapine | 300–600 มก./วัน | EPS ต่ำ; ง่วง |
| Aripiprazole | 10–30 มก./วัน | เมตาบอลิกน้อย; มีชนิดเม็ดละลายในปาก |
| Haloperidol | 5–15 มก./วัน | typical; ราคาประหยัด; ระวัง EPS/QT |
| Chlorpromazine | 200–600 มก./วัน | สงบ; ระวังความดันต่ำ |

### 3.3 ยาฉีดออกฤทธิ์นาน (LAI)

พิจารณาให้ LAI เมื่อ **ผู้ป่วยเลือก** หรือ **กินยาไม่ต่อเนื่อง (adherence ไม่ดี)** — ช่วยลดการกำเริบและการกลับมารักษาซ้ำ

| LAI (บัญชียา รพ.) | ขนาด/ความถี่ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Fluphenazine decanoate | 12.5–25 มก. ฉีดเข้ากล้าม ทุก 2–4 สัปดาห์ | typical LAI; ระวัง EPS |
| Aripiprazole LAI | 400 มก. ฉีดเข้ากล้าม ทุก 4 สัปดาห์ | atypical LAI; เมตาบอลิก/EPS น้อย |

### 3.4 โรคจิตเภทดื้อการรักษา (TRS)

ไม่ตอบสนองต่อยาต้านโรคจิต **≥ 2 ชนิด** (จากต่างกลุ่ม ในขนาด/ระยะเวลาที่เหมาะสม) → พิจารณา **Clozapine** ตาม *CPG การใช้ Clozapine อย่างปลอดภัย* (ต้องติดตามค่า ANC)

> **ภาวะฉุกเฉิน:** ผู้ป่วยก้าวร้าว/กระวนกระวายเฉียบพลัน → ดู *CPG การจัดการก้าวร้าว/ผูกยึด* · เฝ้าระวัง **NMS** ในผู้ป่วยที่ได้รับยาขนาดสูง/ฉีด IM → ดู *CPG NMS*

## 4. การติดตามและผลข้างเคียง

| ด้าน | การติดตาม |
|---|---|
| เมตาบอลิก | น้ำหนัก/รอบเอว, FBS/HbA1c, Lipid — baseline แล้วเป็นระยะ (โดยเฉพาะ Olanzapine/Clozapine) |
| EPS / Tardive dyskinesia | สังเกตอาการเกร็ง/สั่น/กระสับกระส่าย; แก้ acute dystonia (มี Diphenhydramine ชนิดกิน) |
| NMS | เฝ้าระวังไข้ + กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง + CK สูง |
| หัวใจ / Prolactin | ECG/QTc ตามข้อบ่งชี้; ระดับ prolactin หากมีอาการ |

## 5. การดูแลทางจิตสังคมและความต่อเนื่อง

- ให้ความรู้ผู้ป่วย/ครอบครัว (psychoeducation) + ครอบครัวบำบัด + ลด stigma
- ฟื้นฟูสมรรถภาพ (ทักษะสังคม/อาชีพ); ส่งเสริมการกินยาต่อเนื่อง และพิจารณา LAI ในรายเสี่ยงขาดยา
- ดูแลต่อเนื่องในชุมชน (เยี่ยมบ้าน, ประสาน รพช./รพ.สต.), ติดตามผู้ป่วย SMI-V (ร้อยเอ็ดโมเดล) เพื่อป้องกันการก่อเหตุซ้ำและการกลับมารักษาซ้ำใน 28 วัน

## 6. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPI)

| ตัวชี้วัด | เป้าหมาย |
|---|---|
| อัตราการกินยาต่อเนื่อง (adherence) | เพิ่มขึ้น |
| อัตราการกลับมารักษาซ้ำใน 28 วัน | เฝ้าระวัง / ลดลง |
| ติดตามเมตาบอลิกครบตามกำหนด | ≥ 90% |
| ผู้ป่วยเสี่ยงขาดยาได้รับการพิจารณา LAI | เพิ่มขึ้น |

## 7. แผนภูมิการดูแล

```mermaid
flowchart TD
  A["วินิจฉัยโรคจิตเภท (DSM-5)<br/>แยกจากโรคจิตจากสาร / โรคอารมณ์ / สาเหตุทางกาย"] --> B["เริ่มยาต้านโรคจิตตัวเดียว ขนาดต่ำ–ปานกลาง<br/>ประเมินผล 4–6 สัปดาห์"]
  B --> C{ตอบสนอง?}
  C -->|ตอบสนองดี| D["Maintenance ≥ 1 ปี (หลัง FEP)<br/>± LAI ถ้า adherence ไม่ดี<br/>ติดตามเมตาบอลิก/EPS"]
  C -->|ไม่ตอบสนอง ≥ 2 ชนิด| E["TRS → Clozapine (CPG-003)<br/>ทบทวนการวินิจฉัย/การกินยา"]
  D --> F["ดูแลต่อเนื่อง + จิตสังคม + ชุมชน/SMI-V"]
  E --> F
```

## 8. เอกสารอ้างอิง

1. American Psychiatric Association. *Practice Guideline for the Treatment of Patients With Schizophrenia.* 3rd ed. 2020.
2. NICE. *Psychosis and schizophrenia in adults (CG178).*
3. Taylor D, et al. *The Maudsley Prescribing Guidelines in Psychiatry.* 14th ed.
4. ราชวิทยาลัยจิตแพทย์แห่งประเทศไทย / กรมสุขภาพจิต. แนวทางการดูแลผู้ป่วยจิตเภท. 2565.
5. สรพ. มาตรฐาน HA v5; AACI Healthcare Standards v6 (Std 19).

## การอนุมัติเอกสาร

| ผู้จัดทำ | ผู้ทบทวน (เภสัชกร) | ผู้อนุมัติ |
|---|---|---|
| นพ.ธงชัย เสรีรัตน์ (ประธาน PCT จิตเวช) | ………………… | ผู้อำนวยการโรงพยาบาลร้อยเอ็ด |

---
*จัดทำเพื่อใช้ในกลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลร้อยเอ็ด · เผยแพร่บน psychi.reh.drthongchai.org*