# CPG: การดูแลผู้ป่วยภาวะเพ้อ (Delirium)

> **กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด (PCT จิตเวช) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด** — แนวทางเวชปฏิบัติ (Clinical Practice Guideline)

| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| **รหัสเอกสาร** | CPG-PCT-PSY-012 |
| **ฉบับที่ / วันบังคับใช้** | 1 / (รออนุมัติ) |
| **ขอบเขต** | หอผู้ป่วยจิตเวช · มินิธัญญารักษ์ · งานปรึกษา (consultation) แผนกอื่น |
| **อ้างอิงหลัก** | NICE CG103, SCCM/PADIS, Inouye (Lancet), กรมสุขภาพจิต |

ภาวะเพ้อคือความผิดปกติของการรับรู้/สมาธิที่เกิดเฉียบพลันและผันผวน มักมีสาเหตุทางกาย เป็นภาวะที่ป้องกัน/รักษาได้หากค้นหาและแก้สาเหตุ และต้องแยกจากโรคจิตเวชและภาวะสมองเสื่อม

## 1. การประเมินและวินิจฉัย

- ใช้ **CAM (Confusion Assessment Method):** (1) เริ่มเฉียบพลัน/ผันผวน + (2) ขาดสมาธิ + ((3) ความคิดสับสน หรือ (4) ระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยน)
- **ค้นหาสาเหตุ:** ยา/พิษ, เกลือแร่/น้ำตาล, ติดเชื้อ, ภาวะถอนสุรา-สาร (*CPG-002*), ขาดออกซิเจน, ปวด/ปัสสาวะคั่ง, สมอง (stroke/เลือดออก); ส่งตรวจตามข้อบ่งชี้

## 2. การป้องกันและการดูแลแบบไม่ใช้ยา (อันดับแรก — ทำทุกราย)

หัวใจของการรักษา = **แก้สาเหตุ + การดูแลแบบไม่ใช้ยา:**

- ช่วยการรับรู้เวลา-สถานที่ (reorientation), นาฬิกา/ปฏิทิน, ให้ญาติอยู่ด้วย
- ส่งเสริมการนอนตามธรรมชาติ (ลดเสียง/แสงกลางคืน), ให้เคลื่อนไหว/ลุกนั่งเร็ว
- ใส่แว่น/เครื่องช่วยฟัง, ดูแลน้ำ-อาหาร-การขับถ่าย, ลดสิ่งกระตุ้น/สิ่งผูกมัด

## 3. การใช้ยา (จำกัด)

> **หลักการ (NICE/SCCM-PADIS):** ยาต้านโรคจิต **ไม่ใช่การรักษา routine** ของภาวะเพ้อ และ **เลี่ยง benzodiazepine** (ยกเว้นภาวะถอนสุรา/ยากล่อมประสาท — *CPG-002*)

| สถานการณ์ | ยา (บัญชี รพ.) |
|---|---|
| กระวนกระวายรุนแรง/เสี่ยงทำร้าย และ de-escalation ไม่ได้ผล | Haloperidol 0.5–1 มก. หรือ Quetiapine 12.5–25 มก. — **ขนาดต่ำ ระยะสั้น (≤ 1 สัปดาห์)** ทบทวนทุกวัน |
| ภาวะเพ้อจากถอนสุรา/ยากล่อมประสาท | benzodiazepine ตาม *CPG-002* (Diazepam) |
| ข้อควรระวัง | เฝ้าระวัง QTc (เลี่ยง/ระวังผู้สูงอายุ–โรคหัวใจ) และ EPS; หยุดยาเมื่อดีขึ้น |

## 4. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPI)

| ตัวชี้วัด | เป้าหมาย |
|---|---|
| คัดกรอง/ประเมิน CAM ในกลุ่มเสี่ยง | ≥ 90% |
| การค้นหาและบันทึกสาเหตุ | 100% |
| การใช้ยาต้านโรคจิตอย่างเหมาะสม (ขนาดต่ำ/ระยะสั้น) | ตามแนวทาง |

## 5. แผนภูมิการดูแล

```mermaid
flowchart TD
  A["สงสัยภาวะเพ้อ → ประเมิน CAM + ค้นหาสาเหตุ (ยา/ติดเชื้อ/เกลือแร่/ถอนสาร/สมอง)"] --> B["แก้สาเหตุ + การดูแลแบบไม่ใช้ยา (อันดับแรก ทำทุกราย)"]
  B --> C{อาการ}
  C -->|สงบ/ดีขึ้น| D["ติดตาม CAM จนหาย + ป้องกันหกล้ม"]
  C -->|กระวนกระวายรุนแรง/เสี่ยง| E["de-escalation; ถ้าไม่ได้ผล → Haloperidol/Quetiapine ขนาดต่ำ ระยะสั้น<br/>เลี่ยง benzo (ยกเว้นถอนสุรา) · เฝ้าระวัง QTc/EPS"]
  E --> D
```

## 6. เอกสารอ้างอิง

1. NICE. *Delirium: prevention, diagnosis and management (CG103).*
2. SCCM. *PADIS Guidelines.* 2018.
3. Inouye SK, et al. *Delirium in elderly people.* Lancet. 2014.
4. กรมสุขภาพจิต / แนวทางเวชปฏิบัติภาวะเพ้อ.
5. สรพ. มาตรฐาน HA v5; AACI Healthcare Standards v6 (Std 6).

## การอนุมัติเอกสาร

| ผู้จัดทำ | ผู้ทบทวน (เภสัชกร) | ผู้อนุมัติ |
|---|---|---|
| นพ.ธงชัย เสรีรัตน์ (ประธาน PCT จิตเวช) | ………………… | ผู้อำนวยการโรงพยาบาลร้อยเอ็ด |

---
*จัดทำเพื่อใช้ในกลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลร้อยเอ็ด · เผยแพร่บน psychi.reh.drthongchai.org*