# CPG: การดูแลผู้ใช้เฮโรอีน/สารกลุ่ม Opioid และการบำบัดด้วยเมทาโดน (Opioid Use Disorder & MMT)

> **กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด (PCT จิตเวช) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด** — แนวทางเวชปฏิบัติ (Clinical Practice Guideline)

| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| **รหัสเอกสาร** | CPG-PCT-PSY-020 |
| **ฉบับที่ / วันบังคับใช้** | 1 / (รออนุมัติ) |
| **ทบทวนถัดไป** | ภายใน 2 ปี |
| **ขอบเขต** | มินิธัญญารักษ์ · หอผู้ป่วยจิตเวช · คลินิกจิตเวช/คลินิกบำบัดสารเสพติด |
| **อ้างอิงหลัก** | WHO 2025, ASAM, สถาบันธัญญารักษ์/กรมการแพทย์ |

การติด opioid (เฮโรอีน, ฝิ่น, ยากลุ่ม opioid) มีความเสี่ยงสูงต่อการเสียชีวิตจากการใช้เกินขนาด การบำบัดด้วยยากลุ่ม agonist (โดยเฉพาะ **เมทาโดน**) ลดอัตราการเสียชีวิตและการใช้ยาผิดกฎหมายได้อย่างมีนัยสำคัญ (ลดความเสี่ยงเสียชีวิตได้ถึง ~50%)

## 1. วัตถุประสงค์และขอบเขต

- ประเมินและจัดการผู้ติด opioid อย่างปลอดภัยตั้งแต่ระยะถอนพิษถึงการบำบัดต่อเนื่อง
- จัดให้มี/ประสานการบำบัดด้วยยา agonist (MAT/MMT) ตามระบบและสิทธิที่ถูกต้อง
- ลดอันตราย (harm reduction) และการเสียชีวิตจากการใช้เกินขนาด

## 2. การประเมินและการถอนพิษ

- ประเมินด้วย **COWS** และจัดการภาวะถอน opioid ตาม *CPG-002 (ถอนพิษสุรา/สารเสพติด)*
- ประเมินโรคร่วมจิตเวช, ความเสี่ยงฆ่าตัวตาย (8Q), โรคติดเชื้อร่วม (HIV/ไวรัสตับอักเสบ), การใช้สารร่วม

## 3. การบำบัดด้วยยา (Medication for OUD / MAT)

มาตรฐานสากล (WHO): การบำบัดด้วยยา agonist ระยะยาวเป็นการรักษาหลักที่ลดการเสียชีวิต

| ยา | บทบาท | สถานะบัญชี รพ.ร้อยเอ็ด |
|---|---|---|
| **Methadone (MMT)** | Opioid agonist — คงสภาพระยะยาว, retention ดี | ปัจจุบัน **ปิดการใช้** — ต้องดำเนินการภายใต้โปรแกรมเมทาโดน/ใบอนุญาตยาเสพติด หรือส่งต่อคลินิกที่ให้บริการ |
| **Buprenorphine** | Opioid partial agonist — ทางเลือก ให้ที่บ้านได้ | **ไม่มีในบัญชี** |
| **Naltrexone** | Opioid antagonist — ป้องกันการกลับเสพหลังหยุด | **ไม่มีในบัญชี** |

> **ข้อเสนอเชิงระบบ:** จัดตั้ง/เปิดใช้โปรแกรม **Methadone Maintenance Treatment (MMT)** ของโรงพยาบาลภายใต้ใบอนุญาตยาเสพติด หรือทำระบบส่งต่อคลินิก OST/สถาบันธัญญารักษ์ที่ชัดเจน; พิจารณาเสนอ Methadone/Buprenorphine/Naltrexone เข้าบัญชี (ผ่าน PTC)

## 4. การลดอันตราย (Harm Reduction) และจิตสังคม

- ให้ความรู้การป้องกันการใช้เกินขนาด และการเข้าถึง **Naloxone** (สำหรับภาวะหายใจกด/overdose)
- บริการลดอันตรายอื่น ๆ, ตรวจ/ดูแลโรคติดเชื้อร่วม
- บำบัดจิตสังคม (MI/CBT/ชุมชน), ครอบครัวบำบัด, ดูแลโรคร่วมจิตเวช

## 5. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPI)

| ตัวชี้วัด | เป้าหมาย |
|---|---|
| ผู้ติด opioid ได้รับ MAT/MMT หรือถูกส่งต่ออย่างเหมาะสม | เพิ่มขึ้น |
| ผู้ป่วย/ญาติได้รับความรู้ป้องกัน overdose (Naloxone) | ≥ 90% |
| การคงอยู่ในการบำบัด (Retention) | เพิ่มขึ้น |
| ประเมิน 8Q และโรคติดเชื้อร่วม | ≥ 90% |

## 6. แผนภูมิการดูแล

```mermaid
flowchart TD
  A["ประเมิน COWS + โรคร่วม (8Q/โรคติดเชื้อ) + การใช้สารร่วม"] --> B["จัดการภาวะถอน opioid (CPG-002)"]
  B --> C{เข้าสู่การบำบัดด้วยยา agonist (MAT/MMT)?}
  C -->|มีโปรแกรม/ใบอนุญาต| D["Methadone maintenance (MMT) / Buprenorphine<br/>ติดตามต่อเนื่อง"]
  C -->|ไม่มีในหน่วย| E["ส่งต่อคลินิก OST / สถาบันธัญญารักษ์<br/>(เสนอจัดตั้ง MMT + ขอเข้าบัญชียา)"]
  D --> F["Harm reduction (Naloxone) + จิตสังคม + ดูแลโรคร่วม"]
  E --> F
```

## 7. เอกสารอ้างอิง

1. WHO. *Guidelines on opioid dependence treatment and overdose prevention.* 2025 update.
2. ASAM. *National Practice Guideline for the Treatment of Opioid Use Disorder.*
3. สถาบันธัญญารักษ์ / กรมการแพทย์. แนวทางการบำบัดผู้ติดสารกลุ่ม opioid / Methadone Maintenance. 2565.
4. สรพ. มาตรฐาน HA v5; AACI Healthcare Standards v6 (Std 12, Std 19, Std 21).

## การอนุมัติเอกสาร

| ผู้จัดทำ | ผู้ทบทวน (เภสัชกร) | ผู้อนุมัติ |
|---|---|---|
| นพ.ธงชัย เสรีรัตน์ (ประธาน PCT จิตเวช) | ………………… | ผู้อำนวยการโรงพยาบาลร้อยเอ็ด |

---
*จัดทำเพื่อใช้ในกลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลร้อยเอ็ด · เผยแพร่บน psychi.reh.drthongchai.org*