CPG: การดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภท (Schizophrenia)

กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด (PCT จิตเวช) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด — แนวทางเวชปฏิบัติ (Clinical Practice Guideline)

โรคจิตเภทเป็นกลุ่มโรคที่พบมากที่สุดของกลุ่มงาน (อันดับ 1 ทั้งผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน) เป็นโรคเรื้อรังที่การรักษาด้วยยาต้านโรคจิตอย่างต่อเนื่องร่วมกับการดูแลทางจิตสังคม ช่วยลดการกำเริบและการกลับมานอนโรงพยาบาลซ้ำ

1. วัตถุประสงค์และขอบเขต

• วินิจฉัยโรคจิตเภทและแยกจากสาเหตุอื่น (โดยเฉพาะโรคจิตจากสารกระตุ้น)
• ให้การรักษาด้วยยาต้านโรคจิตที่เหมาะสมตามบัญชียาโรงพยาบาล รวมยาฉีดออกฤทธิ์นาน (LAI)
• ติดตามผลข้างเคียง (เมตาบอลิก / EPS / NMS) อย่างเป็นระบบ และเพิ่มความต่อเนื่องในการรักษา
• สอดคล้องมาตรฐาน HA v5 และ AACI v6 (Std 19)

2. การวินิจฉัย

วินิจฉัยตามเกณฑ์ DSM-5 (มีอาการ ≥ 6 เดือน, ระยะ active ≥ 1 เดือน)

• อาการด้านบวก (positive): หลงผิด ประสาทหลอน ความคิด/พฤติกรรมสับสน
• อาการด้านลบ (negative): อารมณ์เฉยเมย พูดน้อย แยกตัว ขาดแรงจูงใจ
• อาการด้านการรู้คิด (cognitive): สมาธิ/ความจำ/การวางแผนบกพร่อง

การวินิจฉัยแยกโรคที่สำคัญ: โรคจิตจากสารกระตุ้น/แอมเฟตามีน (อาการมักทุเลาหลังหยุดสาร — ดู CPG โรคจิตจากสารกระตุ้น), โรคอารมณ์ที่มีอาการโรคจิต, และสาเหตุทางกาย/ยา

3. การรักษาด้วยยา

3.1 หลักการ (APA 2020)

• ใช้ยาต้านโรคจิต ตัวเดียว เริ่มขนาดต่ำ ปรับตามการตอบสนอง — ประเมินผลที่ 4–6 สัปดาห์ ในขนาดที่เหมาะสม
• รักษาต่อเนื่อง (maintenance) อย่างน้อย 1 ปี หลังการป่วยครั้งแรก (FEP) — ไม่แนะนำการให้ยาแบบหยุด ๆ (intermittent)
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาหลายตัวร่วมกัน (polypharmacy) โดยไม่จำเป็น

3.2 ยาต้านโรคจิตชนิดรับประทาน (บัญชียา รพ.ร้อยเอ็ด)

3.3 ยาฉีดออกฤทธิ์นาน (LAI)

พิจารณาให้ LAI เมื่อ ผู้ป่วยเลือก หรือ กินยาไม่ต่อเนื่อง (adherence ไม่ดี) — ช่วยลดการกำเริบและการกลับมารักษาซ้ำ

3.4 โรคจิตเภทดื้อการรักษา (TRS)

ไม่ตอบสนองต่อยาต้านโรคจิต ≥ 2 ชนิด (จากต่างกลุ่ม ในขนาด/ระยะเวลาที่เหมาะสม) → พิจารณา Clozapine ตาม CPG การใช้ Clozapine อย่างปลอดภัย (ต้องติดตามค่า ANC)

ภาวะฉุกเฉิน: ผู้ป่วยก้าวร้าว/กระวนกระวายเฉียบพลัน → ดู CPG การจัดการก้าวร้าว/ผูกยึด · เฝ้าระวัง NMS ในผู้ป่วยที่ได้รับยาขนาดสูง/ฉีด IM → ดู CPG NMS

4. การติดตามและผลข้างเคียง

5. การดูแลทางจิตสังคมและความต่อเนื่อง

• ให้ความรู้ผู้ป่วย/ครอบครัว (psychoeducation) + ครอบครัวบำบัด + ลด stigma
• ฟื้นฟูสมรรถภาพ (ทักษะสังคม/อาชีพ); ส่งเสริมการกินยาต่อเนื่อง และพิจารณา LAI ในรายเสี่ยงขาดยา
• ดูแลต่อเนื่องในชุมชน (เยี่ยมบ้าน, ประสาน รพช./รพ.สต.), ติดตามผู้ป่วย SMI-V (ร้อยเอ็ดโมเดล) เพื่อป้องกันการก่อเหตุซ้ำและการกลับมารักษาซ้ำใน 28 วัน

6. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPI)

7. แผนภูมิการดูแล

flowchart TD
  A["วินิจฉัยโรคจิตเภท (DSM-5)<br/>แยกจากโรคจิตจากสาร / โรคอารมณ์ / สาเหตุทางกาย"] --> B["เริ่มยาต้านโรคจิตตัวเดียว ขนาดต่ำ–ปานกลาง<br/>ประเมินผล 4–6 สัปดาห์"]
  B --> C{ตอบสนอง?}
  C -->|ตอบสนองดี| D["Maintenance ≥ 1 ปี (หลัง FEP)<br/>± LAI ถ้า adherence ไม่ดี<br/>ติดตามเมตาบอลิก/EPS"]
  C -->|ไม่ตอบสนอง ≥ 2 ชนิด| E["TRS → Clozapine (CPG-003)<br/>ทบทวนการวินิจฉัย/การกินยา"]
  D --> F["ดูแลต่อเนื่อง + จิตสังคม + ชุมชน/SMI-V"]
  E --> F

8. เอกสารอ้างอิง

1. American Psychiatric Association. Practice Guideline for the Treatment of Patients With Schizophrenia. 3rd ed. 2020.
2. NICE. Psychosis and schizophrenia in adults (CG178).
3. Taylor D, et al. The Maudsley Prescribing Guidelines in Psychiatry. 14th ed.
4. ราชวิทยาลัยจิตแพทย์แห่งประเทศไทย / กรมสุขภาพจิต. แนวทางการดูแลผู้ป่วยจิตเภท. 2565.
5. สรพ. มาตรฐาน HA v5; AACI Healthcare Standards v6 (Std 19).

การอนุมัติเอกสาร

จัดทำเพื่อใช้ในกลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลร้อยเอ็ด · เผยแพร่บน psychi.reh.drthongchai.org