SOP: การประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย (Suicide Risk Assessment)

---

โรงพยาบาลร้อยเอ็ด มาตรฐานวิธีปฏิบัติงาน (SOP) รหัสเอกสาร: SOP-PCT-PSY-001

PCT จิตเวช การประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย ฉบับที่: 1

หน่วยงาน: หอผู้ป่วยจิตเวช Suicide Risk Assessment วันที่บังคับใช้: 1 ก.พ. / มินิธัญญารักษ์ สวนพยอม 2569

จำนวนหน้า: 12 หน้า วันที่ทบทวน: 1 ก.พ. 2571

---

1. วัตถุประสงค์

• เพื่อให้มีแนวทางการประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายที่เป็นมาตรฐานเดียวกันทั้ง PCT

• เพื่อคัดกรองและจำแนกระดับความเสี่ยงผู้ป่วยได้อย่างถูกต้อง ครบถ้วน และทันเวลา

• เพื่อวางแผนการดูแลและเฝ้าระวังที่เหมาะสมกับระดับความเสี่ยงของผู้ป่วยแต่ละราย

• เพื่อป้องกันการทำร้ายตนเองและการฆ่าตัวตายในหอผู้ป่วย

• เพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐาน HA v5 (II-1.2, III-2, III-3, III-4.2) และ JCI IPSG.3

2. ขอบเขต

แนวปฏิบัตินี้ครอบคลุม:

• ผู้ป่วยทุกรายที่รับไว้ในหอผู้ป่วยจิตเวช (45 เตียง)

• ผู้ป่วยทุกรายที่รับไว้ในมินิธัญญารักษ์ สวนพยอม (50 เตียง)

• ผู้ป่วยนอกจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการฆ่าตัวตาย

• ผู้ป่วยที่ส่งต่อมาจากห้องฉุกเฉินด้วยปัญหาพยายามฆ่าตัวตาย

3. คำนิยาม

---

คำศัพท์ คำนิยาม

Suicidal ความคิดเกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย อาจเป็นความคิดแบบ passive Ideation (ไม่อยากมีชีวิตอยู่) หรือ active (คิดจะฆ่าตัวตาย)

Suicide การกระทำที่ทำร้ายตนเองโดยมีเจตนาที่จะยุติชีวิต Attempt ไม่ว่าจะประสบความสำเร็จหรือไม่

Non-Suicidal การทำร้ายตนเองโดยไม่มีเจตนาที่จะยุติชีวิต เช่น Self-Injury การกรีดข้อมือเพื่อระบายความเจ็บปวดทางใจ (NSSI)

8Q (Eight แบบประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย 8 ข้อ พัฒนาโดยกรมสุขภาพจิต Questions) ใช้ในการคัดกรองเบื้องต้น

9Q (Nine แบบประเมินภาวะซึมเศร้า 9 ข้อ ข้อ 9 ประเมินความคิดทำร้ายตนเอง Questions)

C-SSRS Columbia-Suicide Severity Rating Scale แบบประเมินความรุนแรงของความคิดและพฤติกรรมฆ่าตัวตายมาตรฐาน

Safety Plan แผนความปลอดภัยส่วนบุคคล ประกอบด้วยกลยุทธ์รับมือกับวิกฤต สัญญาณเตือน และแหล่งช่วยเหลือ

1:1 การเฝ้าระวังแบบ 1 ต่อ 1 Observation โดยเจ้าหน้าที่อยู่ในระยะที่สามารถเข้าถึงผู้ป่วยได้ภายในระยะแขนตลอดเวลา

Means การจำกัดการเข้าถึงวิธีการหรือเครื่องมือที่อาจใช้ทำร้ายตนเอง Restriction

---

4. ผู้รับผิดชอบ

+-----------------+----------------------------------------------------+ | ผู้รับผิดชอบ | หน้าที่ความรับผิดชอบ | +-----------------+----------------------------------------------------+ | จิตแพทย์ | - ประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตายด้วย C-SSRS ภายใน 24 ชม. | | | หลังรับไว้ | | | | | | - กำหนดระดับการเฝ้าระวังและวางแผนการรักษา | | | | | | - ทบทวนและปรับระดับความเสี่ยงเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง | | | | | | - ลงนามอนุมัติแผนการดูแลและ Safety Plan | +-----------------+----------------------------------------------------+ | พยาบาลวิชาชีพ | - คัดกรองด้วย 8Q/9Q ทุกรายแรกรับ | | (RN) | | | | - ประเมินซ้ำด้วย 8Q ทุกเวร (q8h) สำหรับผู้ป่วยเสี่ยงสูง | | | | | | - บันทึกการเฝ้าระวังตามระดับที่กำหนด | | | | | | - รายงานแพทย์ทันทีเมื่อพบอาการเปลี่ยนแปลง | | | | | | - จัดทำและทบทวน Safety Plan ร่วมกับผู้ป่วย | +-----------------+----------------------------------------------------+ | ผู้ช่วยเหลือคนไข้ | - เฝ้าระวังผู้ป่วย 1:1 ตามที่ได้รับมอบหมาย | | (NA) | | | | - ตรวจสอบสิ่งแวดล้อมและของใช้ส่วนตัวผู้ป่วย | | | | | | - รายงาน RN ทันทีเมื่อพบพฤติกรรมผิดปกติ | +-----------------+----------------------------------------------------+ | เภสัชกร | - ทบทวนยาที่อาจเพิ่มความเสี่ยงฆ่าตัวตาย | | | | | | - จ่ายยาจำนวนจำกัดสำหรับผู้ป่วยเสี่ยงสูง | | | | | | - ให้คำปรึกษาด้านการใช้ยาอย่างปลอดภัย | +-----------------+----------------------------------------------------+ | นักจิตวิทยา/น | - ประเมินปัจจัยเสี่ยงทางจิตสังคม | | ักสังคมสงเคราะห์ | | | | - ทำ Crisis Intervention และ Safety Planning | | | | | | - ประสานครอบครัวและทรัพยากรชุมชน | +-----------------+----------------------------------------------------+

ผู้รับผิดชอบหลักในการจัดทำ SOP นี้:

• พว.สุระสิทธิ์ - หัวหน้าหอผู้ป่วยจิตเวช

• พว.สุกัญญา - พยาบาลอาวุโส

• พว.สุณี - พยาบาลผู้ประสานงานคุณภาพ

5. ขั้นตอนการปฏิบัติ

5.1 การคัดกรองเบื้องต้น (Initial Screening)

---

ขั้นตอน รายละเอียด ผู้รับผิดชอบ/เวลา

1 พยาบาลคัดกรองด้วย 8Q (Eight Questions) RN แรกรับ / ภายใน 1 ชม. ทุกรายแรกรับ

2 ประเมิน 9Q RN แรกรับ / ภายใน 1 ชม. สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการซึมเศร้าร่วมด้วย

3 บันทึกผลการคัดกรองใน EMR RN แรกรับ / ทันที และแบบฟอร์มประเมินแรกรับ

4 รายงานแพทย์ทันทีหาก 8Q ≥ 1 หรือ 9Q ข้อ 9 ≥ RN แรกรับ / ทันที 1

---

ตารางแปลผลคะแนน 8Q

---

คะแนน ระดับความเสี่ยง การดำเนินการ

0 ไม่มีความเสี่ยง ประเมินซ้ำทุก 24 ชม. หรือเมื่อมีอาการเปลี่ยนแปลง

1-8 เสี่ยงต่ำ ประเมินซ้ำ q8h / เฝ้าระวังทั่วไป

9-16 เสี่ยงปานกลาง ประเมิน C-SSRS / รายงานแพทย์ / เฝ้าระวังใกล้ชิด q15min

≥17 เสี่ยงสูง แพทย์ประเมินทันที / 1:1 observation / Means restriction

---

5.2 การประเมินโดยจิตแพทย์ (Psychiatrist Assessment)

+----------+------------------------------------+---------------------+ | * | รายละเอียด | ผู้รับผิดชอบ/เวลา | | ขั้นตอน* | | | +----------+------------------------------------+---------------------+ | 1 | ประเมินด้วย C-SSRS (Columbia-Suicide | จิตแพทย์ / ภายใน 24 | | | Severity Rating Scale) ทุกรายที่ 8Q ≥ | ชม. | | | 1 | | +----------+------------------------------------+---------------------+ | 2 | ประเมินปัจจัยเสี่ยง (Risk Factors): | จิตแพทย์ / ภายใน 24 | | | | ชม. | | | - ประวัติพยายามฆ่าตัวตาย | | | | | | | | - ประวัติครอบครัวฆ่าตัวตาย | | | | | | | | - การใช้สารเสพติด | | | | | | | | - โรคทางกายรุนแรง/เรื้อรัง | | | | | | | | - การสูญเสียครั้งใหญ่เร็วๆ นี้ | | +----------+------------------------------------+---------------------+ | 3 | ประเมินปัจจัยป้องกัน (Protective | จิตแพทย์ / ภายใน 24 | | | Factors): | ชม. | | | | | | | - ความผูกพันกับครอบครัว | | | | | | | | - ศาสนา/ความเชื่อ | | | | | | | | - ความหวังในอนาคต | | | | | | | | - เหตุผลในการมีชีวิตอยู่ | | +----------+------------------------------------+---------------------+ | 4 | กำหนดระดับการเฝ้าระวังและสั่งการรักษา | จิตแพทย์ / ภายใน 24 | | | | ชม. | +----------+------------------------------------+---------------------+ | 5 | บันทึกใน EMR | จิตแพทย์ / ทันที | | | และลงนามในแบบประเมินความเสี่ยง | | +----------+------------------------------------+---------------------+

สรุป C-SSRS และระดับการเฝ้าระวัง

---

ผลการประเมิน C-SSRS ระดับความเสี่ยง ระดับการเฝ้าระวัง

ไม่มีความคิดฆ่าตัวตาย ต่ำ (Low) Level 1: ทั่วไป (q4h)

มีความคิดอยากตาย (Passive ปานกลาง (Moderate) Level 2: ใกล้ชิด (q1h) ideation)

มีความคิดฆ่าตัวตายชัดเจน สูง (High) Level 3: ใกล้ชิดมาก (Active ideation) (q15min)

มีแผน/วิธีการ/เจตนาชัดเจน วิกฤต (Critical) Level 4: 1:1 ตลอด 24 (Plan/Intent) ชม.

เพิ่งพยายามฆ่าตัวตายภายใน 24 วิกฤต (Critical) Level 4: 1:1 + Means ชม. restriction

---

5.3 Safety Plan (แผนความปลอดภัย)

จัดทำ Safety Plan สำหรับผู้ป่วยทุกรายที่มีความเสี่ยงปานกลางขึ้นไป โดยมีองค์ประกอบดังนี้:

---

ลำดับ องค์ประกอบ รายละเอียด

1 Warning Signs สัญญาณเตือนที่บ่งชี้ว่ากำลังเข้าสู่วิกฤต (เช่น นอนไม่หลับ แยกตัว ไม่พูดคุย)

2 Internal Coping สิ่งที่ทำได้ด้วยตนเองเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ Strategies (เช่น ฟังเพลง ออกกำลังกาย หายใจลึก)

3 Social Contacts บุคคลที่สามารถติดต่อเพื่อขอความช่วยเหลือ (ชื่อ + เบอร์โทร)

4 Professional Contacts สายด่วนสุขภาพจิต 1323, เบอร์หอผู้ป่วย, เบอร์แพทย์เจ้าของไข้

5 Means Restriction การจำกัดการเข้าถึงวิธีการทำร้ายตนเอง (เก็บยา เก็บของมีคม)

6 Reasons for Living เหตุผลในการมีชีวิตอยู่ที่สำคัญสำหรับผู้ป่วย

---

5.4 การเฝ้าระวัง 1:1 Observation Protocol

+-----------------+----------------------------------------------------+ | หัวข้อ | รายละเอียด | +-----------------+----------------------------------------------------+ | ข้อบ่งชี้ | - ผู้ป่วยที่มีแผนฆ่าตัวตายชัดเจน | | | | | | - เพิ่งพยายามฆ่าตัวตายภายใน 24-48 ชม. | | | | | | - C-SSRS แสดง Active ideation with intent | | | | | | - จิตแพทย์สั่ง 1:1 observation | +-----------------+----------------------------------------------------+ | ระยะห่าง | อยู่ในระยะที่สามารถเอื้อมถึงผู้ป่วยได้ (arm's length) | | | ตลอดเวลา 24 ชม. | +-----------------+----------------------------------------------------+ | ผู้รับผิดชอบ | RN หรือ NA ที่ผ่านการอบรม 1:1 observation (เปลี่ยนเวรทุก | | | 2-4 ชม.) | +-----------------+----------------------------------------------------+ | การบันทึก | บันทึกพฤติกรรม/กิจกรรมทุก 15 นาที ในแบบฟอร์ม 1:1 | | | Observation Record | +-----------------+----------------------------------------------------+ | ** | - พฤติกรรมที่แสดงถึงการเตรียมตัว (เขียนจดหมาย ให้ของรัก) | | สิ่งที่ต้องเฝ้าระวัง** | | | | - ความพยายามแอบซ่อนสิ่งของ | | | | | | - ความพยายามหนีออกจากพื้นที่ | | | | | | - การเปลี่ยนแปลงอารมณ์อย่างฉับพลัน | +-----------------+----------------------------------------------------+ | การยกเลิก | จิตแพทย์ประเมินซ้ำและสั่งยกเลิกเป็นลายลักษณ์อักษรใน EMR | | 1:1 | | +-----------------+----------------------------------------------------+

5.5 Means Restriction (การจำกัดการเข้าถึงวิธีการทำร้ายตนเอง)

5.6 การประเมินซ้ำ (Re-assessment)

ต้องประเมินซ้ำเมื่อเกิด Trigger Events ดังต่อไปนี้:

---

Trigger Event เครื่องมือที่ใช้ ผู้ประเมิน

แรกรับ (Admission) 8Q/9Q + C-SSRS RN + แพทย์

ส่งเวร (Shift handoff) 8Q RN

พฤติกรรมเปลี่ยนแปลง (Behavior 8Q + C-SSRS RN + แพทย์ change)

เปลี่ยนยา (Medication change) 8Q RN

ได้รับข่าวร้าย (Adverse news) 8Q + C-SSRS RN + แพทย์

ก่อนจำหน่าย 48 ชม. (Pre-discharge) C-SSRS + Safety Plan แพทย์

ออกจาก 1:1 (Step-down from 1:1) C-SSRS แพทย์

---

6. ความเสี่ยงที่ต้องระวังและมาตรการป้องกัน

+-------------------------+---------------------+---------------------+ | ความเสี่ยง | มาตรการป้องกัน | การเฝ้าระวัง | +-------------------------+---------------------+---------------------+ | การประเมินไม่ครบถ้วน/ล่าช้า | - Checklist | Audit ทุกเดือน ≥95% | | | แรกรับบังคับครบทุกข้อ | | | | | | | | - EMR alert | | | | เ | | | | มื่อไม่ได้ประเมินตามเวลา | | +-------------------------+---------------------+---------------------+ | ก | - SBAR + | สัง | | ารสื่อสารไม่ครบถ้วนเมื่อส่งเวร | Whiteboard suicide | เกตการณ์ส่งเวรทุกสัปดาห์ | | | risk | | | | | | | | - Verbal read-back | | | | ระดับความเสี่ยง | | +-------------------------+---------------------+---------------------+ | ผู้ป่วยซ่อนสิ่งของอันตราย | - ตรวจ belongings | Audit ทุกสัปดาห์ | | | ทุกครั้งแรกรับ | | | | | | | | - ตรวจของเยี่ยมทุกครั้ง | | | | | | | | - | | | | ตรวจสอบสิ่งแวดล้อมทุก | | | | shift | | +-------------------------+---------------------+---------------------+ | 1:1 observation | - | Review บันทึก 1:1 | | ไม่ต่อเนื่อง | ม | ทุกวัน | | | อบหมายผู้รับผิดชอบชัดเจน | | | | | | | | - Handoff | | | | เป็นลายลักษณ์อักษร | | | | | | | | - บันทึกทุก 15 นาที | | +-------------------------+---------------------+---------------------+ | ไม่มี Safety Plan | - Discharge | Audit ≥95% | | ก่อนจำหน่าย | checklist บังคับ | | | | Safety Plan | | | | | | | | - | | | | แพท | | | | ย์ลงนามยืนยันก่อนจำหน่าย | | +-------------------------+---------------------+---------------------+ | ผู้ป่วยหนีออกจากหอผู้ป่วย | - ระบบ door alarm | รายงานทันทีเมื่อเกิดเหตุ | | | | | | | - | | | | ตรวจสอบจำนวนผู้ป่วยทุก | | | | shift | | | | | | | | - 1:1 | | | | สำหรับผู้ป่วยเสี่ยงหนี | | +-------------------------+---------------------+---------------------+

7. เอกสารอ้างอิง

• กรมสุขภาพจิต. แบบประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย 8Q. 2563.

• Columbia University. Columbia-Suicide Severity Rating Scale (C-SSRS). 2011.

• Stanley B, Brown GK. Safety Planning Intervention: A Brief Intervention to Mitigate Suicide Risk. Cognitive and Behavioral Practice. 2012;19(2):256-264.

• NICE Guidelines. Self-harm: assessment, management and preventing recurrence (NG225). 2022.

• JCI. Hospital Accreditation Standards - IPSG.3: Improve the safety of high-alert medications. 2023.

• สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.). มาตรฐาน HA v5 - II-1.2, III-2, III-3, III-4.2. 2567.

8. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPIs)

---

ตัวชี้วัด นิยาม สูตรคำนวณ เป้าหมาย ความถี่/ผู้รับผิดชอบ

อัตราการพยายามฆ่าตัวตายผู้ป่วยใน จำนวนเหตุการณ์พยายามฆ่าตัวตายต่อ (จำนวนครั้งพยายามฆ่าตัวตาย / <1 ต่อ 1,000 รายเดือน / จิตแพทย์ + 1,000 วันนอน วันนอนรวม) × 1,000 หัวหน้าพยาบาล

ความครบถ้วนของ Safety Plan ผู้ป่วยเสี่ยงที่มี Safety Plan ครบถ้วน (ผู้ป่วยที่มี Safety Plan / ≥95% รายเดือน / จิตแพทย์ ผู้ป่วยเสี่ยง) × 100

อัตราการประเมินแรกรับครบถ้วน การประเมินครบ (8Q + C-SSRS + (ประเมินครบภายใน 24 ชม. / ≥95% รายเดือน / แพทย์ลงนาม) ภายใน 24 ชม. รับใหม่ทั้งหมด) × 100 หัวหน้าพยาบาล

อัตราการประเมินซ้ำตาม Trigger การประเมินซ้ำเมื่อเกิด trigger (ประเมินซ้ำตาม trigger / ≥90% รายเดือน / event จำนวน trigger events) × หัวหน้าพยาบาล 100

อัตราการติดตามหลังจำหน่าย 7 วัน ผู้ป่วยเสี่ยงที่ได้รับการติดตามภายใน 7 (ติดตามภายใน 7 วัน / ≥70% รายเดือน / Case วัน จำหน่ายเสี่ยงทั้งหมด) × 100 Manager

---

9. การลงนามอนุมัติ

---

ผู้จัดทำ ผู้ทบทวน ผู้อนุมัติ

ลงชื่อ ลงชื่อ ลงชื่อ ................................ ................................ ................................

(พว.สุระสิทธิ์ ...............) (นพ.ธงชัย ...............) (ผอ.รพ.ร้อยเอ็ด)

หัวหน้าหอผู้ป่วยจิตเวช ประธาน PCT จิตเวช ผู้อำนวยการโรงพยาบาล

วันที่ ....../....../...... วันที่ ....../....../...... วันที่ ....../....../......

---

ภาคผนวก

ภาคผนวก ก: แบบประเมิน 8Q

---

ข้อ คำถาม (ถามใน 1 เดือนที่ผ่านมา) ไม่มี มี (คะแนน)

1 มีความคิดอยากตาย หรือคิดว่าตายไปจะดีกว่า 0 1

2 อยากทำร้ายตัวเอง หรือทำให้ตัวเองบาดเจ็บ 0 2

3 มีความคิดเกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย 0 6

4 ท่านคิดวางแผนที่จะฆ่าตัวตายในขณะนี้หรือไม่ 0 8

5 ท่านตั้งใจจะทำตามแผนนั้นจริงๆ และท่านคิดว่าแผนนั้นใช้การได้ 0 9

6 ท่านได้เตรียมอุปกรณ์ 0 4 หรือวางแผนเกี่ยวกับวิธีการฆ่าตัวตายไว้แล้ว

7 ท่านได้ลงมือทำร้ายตัวเองแต่เปลี่ยนใจ 0 4

8 ท่านพยายามฆ่าตัวตายในช่วง 1 เดือนที่ผ่านมา 0 10

---

คะแนนรวม 8Q: ______ คะแนน (เต็ม 44 คะแนน)

ภาคผนวก ข: แบบบันทึก 1:1 Observation (ตัวอย่าง 1 ชั่วโมง)

---

เวลา ตำแหน่ง/กิจกรรม พฤติกรรม/อารมณ์ ลายเซ็นผู้บันทึก

08:00

08:15

08:30

08:45

---

ภาคผนวก ค: Safety Plan Template

+---------------------+------------------------------------------------+ | ชื่อ-สกุล ผู้ป่วย: | | +---------------------+------------------------------------------------+ | HN: | | +---------------------+------------------------------------------------+ | วันที่จัดทำ: | | +---------------------+------------------------------------------------+ | 1. สัญญาณเตือน | 1. | | (Warning Signs) | ..... | | | ................................... | | | 2. | | | ..... | | | ................................... | | | 3. | | | ..... | | | ................................... | +---------------------+------------------------------------------------+ | 2. | 1. | | กลยุทธ์รับมือด้วยตนเอง | ..... | | (Coping | ................................... | | Strategies) | 2. | | | ..... | | | ................................... | | | 3. | | | ..... | | | ................................... | +---------------------+------------------------------------------------+ | 3. บุคคลที่ติดต่อได้ | 1. ชื่อ: ..................... โทร: | | (Social Contacts) | ..................... 2. ชื่อ: | | | ..................... โทร: | | | ..................... 3. ชื่อ: | | | ..................... โทร: | | | ..................... | +---------------------+------------------------------------------------+ | 4. หน่วยงานช่วยเหลือ | - สายด่วนสุขภาพจิต: 1323 | | (Professional | | | Help) | - หอผู้ป่วยจิตเวช รพ.ร้อยเอ็ด: 043-518-200 ต่อ | | | ..... | | | | | | - แพทย์เจ้าของไข้: ................... | +---------------------+------------------------------------------------+ | 5. | สิ่งที่ต้องเก็บให้พ้นมือ: | | การจำกัดการเข้าถึง | ..... | | (Means | ................................... | | Restriction) | | +---------------------+------------------------------------------------+ | 6. เหตุผลในการมีชีวิต | 1. | | (Reasons for | ..... | | Living) | ................................... | | | 2. | | | ..... | | | ................................... | | | 3. | | | ..... | | | ................................... | +---------------------+------------------------------------------------+

ลงชื่อผู้ป่วย: ................................ ลงชื่อผู้จัดทำ: ................................ วันที่: ....../....../......

ประวัติการทบทวน

---

ฉบับที่ วันที่ รายละเอียดการแก้ไข ผู้แก้ไข

1 1 ก.พ. 2569 จัดทำใหม่ตามมาตรฐาน HA v5 พว.สุระสิทธิ์

---