หลักสูตรอบรม: การลดความรุนแรง (De-escalation Training)

---

โรงพยาบาลร้อยเอ็ด หลักสูตรฝึกอบรม รหัสเอกสาร: TR-PCT-PSY-001

PCT จิตเวช การคลายเหตุการณ์ความรุนแรง ฉบับที่: 1 (De-escalation Training)

หน่วยงาน: หอผู้ป่วยจิตเวช ระยะเวลา: 4 ชั่วโมง (ครึ่งวัน) วันที่บังคับใช้: 1 ก.พ. / มินิธัญญารักษ์ สวนพยอม 2569

จำนวนหน้า: 18 หน้า วันที่ทบทวน: 1 ก.พ. 2571

---

ส่วนที่ 1: ข้อมูลหลักสูตร

1.1 ชื่อหลักสูตร

การคลายเหตุการณ์ความรุนแรงในผู้ป่วยจิตเวช (De-escalation Training for Psychiatric Patients)

1.2 หลักการและเหตุผล

ผู้ป่วยจิตเวชอาจแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวหรือรุนแรงอันเนื่องมาจากอาการทางจิต ความวิตกกังวล หรือความไม่สบายใจในสิ่งแวดล้อม การจัดการพฤติกรรมเหล่านี้อย่างเหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญในการป้องกันการบาดเจ็บทั้งต่อผู้ป่วย เจ้าหน้าที่ และผู้อื่น

เทคนิค De-escalation เป็นวิธีการที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลว่าสามารถลดความตึงเครียดและป้องกันความรุนแรงได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยไม่ต้องพึ่งพาการใช้กำลังหรือยา การฝึกอบรมนี้จึงมีความจำเป็นสำหรับบุคลากรทุกคนที่ปฏิบัติงานในหอผู้ป่วยจิตเวช

1.3 วัตถุประสงค์

เมื่อสิ้นสุดการอบรม ผู้เข้าอบรมจะสามารถ:

• อธิบายหลักการและความสำคัญของ De-escalation ได้

• ระบุสัญญาณเตือนก่อนเกิดพฤติกรรมก้าวร้าวได้

• ประเมินระดับความเสี่ยงต่อความรุนแรงด้วย BVC ได้อย่างถูกต้อง

• สาธิตเทคนิค LOWSECAT ได้อย่างถูกต้องครบทุกขั้นตอน

• รักษาความปลอดภัยของตนเองและผู้อื่นขณะจัดการเหตุการณ์

• ทำงานร่วมกับทีมในการจัดการสถานการณ์วิกฤตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

1.4 กลุ่มเป้าหมาย

---

กลุ่มเป้าหมาย จำนวน (โดยประมาณ) หมายเหตุ

พยาบาลวิชาชีพ (RN) 15-20 คน ทั้ง 2 หน่วย

ผู้ช่วยเหลือคนไข้ (NA) 10-15 คน ทั้ง 2 หน่วย

เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย 4-6 คน ประจำหอผู้ป่วย (รปภ.)

รวมต่อรุ่น 20-25 คน อบรม 2-3 รุ่น/ปี

---

1.5 ระยะเวลาและโครงสร้างหลักสูตร

ระยะเวลารวม: 4 ชั่วโมง (ครึ่งวัน)

---

ลำดับ หัวข้อ ระยะเวลา รูปแบบ

1 ลงทะเบียน + Pre-test 15 นาที -

2 ความรู้พื้นฐาน: Agitation & 30 นาที บรรยาย Aggression

3 การประเมินความเสี่ยง: BVC 30 นาที บรรยาย + กรณีศึกษา

4 เทคนิค LOWSECAT 45 นาที บรรยาย + วิดีโอ

          พักเบรก                        15 นาที         \-

5 ฝึกปฏิบัติ: Role Play Scenarios 60 นาที Workshop

6 ความปลอดภัยและการทำงานเป็นทีม 20 นาที บรรยาย + สาธิต

7 Post-test + Skill Assessment 20 นาที ประเมินผล

8 สรุป + มอบประกาศนียบัตร 15 นาที -

          **รวม**                       **4 ชั่วโมง**    

---

1.6 เกณฑ์การผ่านการอบรม

---

เกณฑ์ รายละเอียด เกณฑ์ผ่าน

1. Post-test แบบทดสอบความรู้ 20 ข้อ ≥80% (16/20 ข้อ)

2. Skill Checklist ประเมินทักษะ LOWSECAT ผ่าน Role ผ่านทุกข้อ (10/10) Play

3. เวลาเข้าอบรม ต้องเข้าอบรมครบทุกช่วง 100%

---

หมายเหตุ: ผู้ที่ไม่ผ่านเกณฑ์ต้องเข้าอบรมซ่อมภายใน 30 วัน

1.7 วิทยากร

• นพ.ธงชัย ............... - จิตแพทย์ ประธาน PCT จิตเวช

• พว.สุระสิทธิ์ ............... - หัวหน้าหอผู้ป่วยจิตเวช

• พว.สุกัญญา ............... - พยาบาลอาวุโส (Certified De-escalation Trainer)

1.8 สถานที่และอุปกรณ์

สถานที่: ห้องประชุม PCT จิตเวช หรือห้องประชุมใหญ่ รพ.ร้อยเอ็ด

อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม:

• LCD Projector และจอฉาย

• Flip chart และปากกาเคมี

• วิดีโอสาธิตเทคนิค De-escalation

• แบบทดสอบ Pre-test/Post-test

• Skill Checklist

• ใบประกาศนียบัตร

ส่วนที่ 2: เนื้อหาการอบรม (สรุป)

2.1 ความรู้พื้นฐาน: Agitation & Aggression

นิยามและความแตกต่าง:

---

คำศัพท์ ความหมาย

Agitation กระวนกระวาย กระสับกระส่าย เคลื่อนไหวมาก อาจไม่มีเจตนาทำร้าย

Aggression พฤติกรรมก้าวร้าว มีเจตนาทำร้ายตนเอง ผู้อื่น หรือทรัพย์สิน

Violence การใช้ความรุนแรงทางกาย ลงมือทำร้ายจริง

---

สาเหตุของพฤติกรรมก้าวร้าวในผู้ป่วยจิตเวช:

• อาการทางจิต: หลงผิด ประสาทหลอน หวาดระแวง

• ผลข้างเคียงของยา: Akathisia, Paradoxical reaction

• ภาวะถอนยา/สารเสพติด: Alcohol, Benzodiazepine withdrawal

• ปัจจัยสิ่งแวดล้อม: เสียงดัง แออัด ขาดความเป็นส่วนตัว

• ความขัดแย้งกับเจ้าหน้าที่หรือผู้ป่วยอื่น

• อาการทางกาย: ปวด หิว กระหายน้ำ ง่วง

2.2 การประเมินความเสี่ยง: BVC

Brøset Violence Checklist (BVC) - ประเมินทุกเวร (q8h):

---

ข้อ พฤติกรรม ตัวอย่าง

1 Confused (สับสน) ไม่รู้วันเวลา สถานที่ บุคคล มึนงง

2 Irritable (หงุดหงิด) ฉุนเฉียว อารมณ์เสียง่าย โกรธเล็กน้อยก็โมโห

3 Boisterous (วุ่นวาย) ส่งเสียงดัง เดินไปมา รบกวนผู้อื่น

4 Verbal threats (ข่มขู่วาจา) พูดขู่จะทำร้าย ด่าทอ

5 Physical threats กำหมัด ยกมือ ท่าทางข่มขู่ (ข่มขู่ท่าทาง)

6 Attacking objects ทุบโต๊ะ ขว้างของ ปิดประตูแรง (ทำลายของ)

---

2.3 เทคนิค LOWSECAT

+------+-----------------+--------------------------------------------+ | ** | หลักการ | วิธีการปฏิบัติ | | ตัวอัก | | | | ษร** | | | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Listen | - ฟังอย่างตั้งใจ ไม่ขัดจังหวะ | | L | (รับฟัง)* | | | | | - พยักหน้าแสดงว่ากำลังฟัง | | | | | | | | - ให้ผู้ป่วยระบายความรู้สึก | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Offer | - เสนอทางเลือกที่เป็นไปได้ | | O | (เสนอ)* | | | | | - "คุณต้องการน้ำไหม?" "มานั่งคุยกันดีไหม?" | | | | | | | | - ให้ผู้ป่วยรู้สึกว่ามีทางออก | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Wait (รอ) | - ให้เวลาผู้ป่วยคิด ไม่เร่งรัด | | W* | | | | | | - นับ 5-10 วินาทีหลังพูด | | | | | | | | - ความเงียบบางครั้งช่วยลดความตึงเครียด | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Safety | - รักษาระยะห่าง 2 ช่วงแขน | | S | (ปลอดภัย)* | | | | | - ยืนเฉียง 45 องศา ไม่หันหลังให้ผู้ป่วย | | | | | | | | - สังเกตทางหนี เตรียมเส้นทางถอย | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Eye contact | - สบตาอย่างสุภาพ ไม่จ้องนาน | | E | (สบตา)* | | | | | - หลีกเลี่ยงการจ้องท้าทาย | | | | | | | | - มองบริเวณหน้าผากถ้าไม่สบายใจที่จะสบตา | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Calm (สงบ) | - พูดเสียงต่ำ ช้า ชัดเจน | | C* | | | | | | - ควบคุมอารมณ์ตนเอง หายใจลึก | | | | | | | | - ไม่ตอบโต้ด้วยอารมณ์ | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Acknowledge | - รับรู้ความรู้สึกผู้ป่วย | | A | (รับรู้)* | | | | | - "ผมเข้าใจว่าคุณโกรธมาก" | | | | | | | | - "ดูเหมือนคุณไม่สบายใจ" | +------+-----------------+--------------------------------------------+ | * | Trust | - สร้างความไว้วางใจ ซื่อสัตย์ | | T | (ไว้วางใจ)* | | | | | - ทำตามสัญญาที่ให้ไว้ | | | | | | | | - ไม่โกหกหรือหลอกผู้ป่วย | +------+-----------------+--------------------------------------------+

ส่วนที่ 3: แบบทดสอบ Pre-test / Post-test

แบบทดสอบความรู้เรื่อง De-escalation

(20 ข้อ ข้อละ 5 คะแนน รวม 100 คะแนน เกณฑ์ผ่าน ≥80%)

---

ชื่อ-สกุล:

ตำแหน่ง:

หน่วยงาน: ☐ หอผู้ป่วยจิตเวช ☐ มินิธัญญารักษ์ สวนพยอม ☐ อื่นๆ .........

วันที่: ☐ Pre-test ☐ Post-test

---

คำชี้แจง: เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว

1. ข้อใดคือความหมายของ "Agitation"

ก. พฤติกรรมก้าวร้าว มีเจตนาทำร้าย

ข. กระวนกระวาย กระสับกระส่าย อาจไม่มีเจตนาทำร้าย

ค. การใช้ความรุนแรงทางกาย

ง. ภาวะสับสน ไม่รู้สึกตัว

2. เครื่องมือใดใช้ในการประเมินความเสี่ยงต่อความรุนแรงในผู้ป่วยจิตเวช

ก. 8Q

ข. BVC (Brøset Violence Checklist)

ค. C-SSRS

ง. GCS

3. BVC ประกอบด้วยพฤติกรรมกี่ข้อ

ก. 4 ข้อ

ข. 6 ข้อ

ค. 8 ข้อ

ง. 10 ข้อ

4. หาก BVC = 5-6 คะแนน ควรดำเนินการอย่างไร

ก. เฝ้าระวังปกติ

ข. เตรียมพร้อม De-escalation

ค. ประกาศ Code V / เตรียม Restraint

ง. รอดูอาการก่อน

5. ตัว "L" ใน LOWSECAT หมายถึงอะไร

ก. Look (มอง)

ข. Listen (รับฟัง)

ค. Leave (ออกไป)

ง. Learn (เรียนรู้)

6. ระยะห่างที่ปลอดภัยในการเข้าหาผู้ป่วยก้าวร้าวคือเท่าใด

ก. 1 ช่วงแขน

ข. 2 ช่วงแขน

ค. ประชิดตัว

ง. 5 เมตร

7. เมื่อผู้ป่วยแสดงอาการโกรธ ควรใช้น้ำเสียงอย่างไร

ก. พูดเสียงดังกว่าผู้ป่วย

ข. พูดเสียงต่ำ ช้า ชัดเจน

ค. ตะโกนสั่งให้หยุด

ง. ไม่พูดอะไรเลย

8. ตัว "A" ใน LOWSECAT (Acknowledge) หมายถึงอะไร

ก. ยอมรับว่าผิด

ข. รับรู้ความรู้สึกของผู้ป่วย

ค. ขอโทษผู้ป่วย

ง. ยอมแพ้

9. ข้อใดเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำขณะ De-escalation

ก. รับฟังความรู้สึกผู้ป่วย

ข. ท้าทายหรือยั่วยุผู้ป่วย

ค. เสนอทางเลือก

ง. รักษาระยะห่างที่ปลอดภัย

10. การยืนท่าใดเหมาะสมที่สุดเมื่อเข้าหาผู้ป่วยก้าวร้าว

ก. ยืนตรงหน้าผู้ป่วย

ข. ยืนเฉียง 45 องศา

ค. ยืนหลังผู้ป่วย

ง. นั่งคุย

11. ข้อใดคือวัตถุประสงค์หลักของ De-escalation

ก. ลงโทษผู้ป่วย

ข. ลดความตึงเครียดและป้องกันความรุนแรง

ค. ควบคุมผู้ป่วยให้อยู่นิ่ง

ง. ให้ยาสงบประสาท

12. เมื่อผู้ป่วยพูดข่มขู่ ควรตอบสนองอย่างไร

ก. ข่มขู่กลับ

ข. รับฟังและพยายามเข้าใจสาเหตุ

ค. เดินหนี

ง. เรียก รปภ. มาทันที

13. Code V หมายถึงอะไร

ก. รหัสเรียกแพทย์

ค. รหัสจำหน่ายผู้ป่วย

ง. รหัสรับผู้ป่วยใหม่

14. เมื่อประกาศ Code V ทีมควรมาถึงภายในเวลาเท่าใด

ก. 1 นาที

ข. 2 นาที

ค. 5 นาที

ง. 10 นาที

15. ข้อใดเป็นสัญญาณเตือนก่อนเกิดความรุนแรง

ก. นอนหลับสบาย

ข. กำหมัด หายใจเร็ว หน้าแดง

ค. รับประทานอาหารได้ดี

ง. พูดคุยกับเพื่อนร่วมห้อง

16. ความถี่ในการประเมิน BVC ตามมาตรฐานคือเท่าใด

ก. วันละครั้ง

ข. ทุกเวร (q8h)

ค. สัปดาห์ละครั้ง

ง. เมื่อมีอาการเท่านั้น

17. หากผู้ป่วยถือของมีคม ควรทำอย่างไรเป็นอันดับแรก

ก. พุ่งเข้าไปแย่งของมีคม

ข. ถอยห่าง รักษาระยะปลอดภัย และเรียกทีม

ค. ตะโกนให้วางของ

ง. วิ่งหนี

18. ใครเป็นหัวหน้าทีมในสถานการณ์ Code V

ก. ผู้ที่พบเหตุ

ข. หัวหน้าเวร/RN อาวุโสที่สุด

ค. รปภ.

ง. ผู้ช่วยเหลือคนไข้

19. ข้อใดเป็นหลักการสำคัญในการทำงานเป็นทีมขณะจัดการผู้ป่วยก้าวร้าว

ก. ต่างคนต่างทำ

ข. มีหัวหน้าทีมสั่งการ ทำงานประสานกัน

ค. ปล่อยให้คนที่มีประสบการณ์ทำคนเดียว

ง. รอแพทย์สั่งเท่านั้น

20. หลังเกิดเหตุการณ์ความรุนแรง ควรทำอะไรเป็นอันดับสุดท้าย

ก. บันทึกเหตุการณ์และรายงานอุบัติการณ์

ข. ลืมเรื่องที่เกิดขึ้น

ค. โทษผู้ป่วย

ง. ไม่บอกใคร

คะแนนที่ได้: .............. / 100 คะแนน

ผลการประเมิน: ☐ ผ่าน ☐ ไม่ผ่าน

ผู้ตรวจ: .............................. วันที่: ....../....../......

เฉลยแบบทดสอบ (สำหรับผู้คุมสอบเท่านั้น)

---

ข้อ เฉลย ข้อ เฉลย ข้อ เฉลย

1 ข 8 ข 15 ข

2 ข 9 ข 16 ข

3 ข 10 ข 17 ข

4 ค 11 ข 18 ข

5 ข 12 ข 19 ข

6 ข 13 ข 20 ก

7 ข 14 ข

---

ส่วนที่ 4: แบบประเมินทักษะ (Skill Checklist)

แบบประเมินทักษะ De-escalation (LOWSECAT)

(เกณฑ์ผ่าน: ต้องผ่านทุกข้อ 10/10 ข้อ)

---

ชื่อ-สกุลผู้รับการประเมิน:

ตำแหน่ง/หน่วยงาน:

ผู้ประเมิน:

วันที่ประเมิน:

---

คำชี้แจง: ประเมินขณะทำ Role Play สถานการณ์จำลอง ทำเครื่องหมาย ✓ ในช่องที่ผู้รับการประเมินปฏิบัติได้

---

ข้อ ทักษะที่ประเมิน ผ่าน ไม่ผ่าน N/A

       **ความปลอดภัย (Safety)**                                          

1 รักษาระยะห่างที่ปลอดภัย (2 ช่วงแขน) ☐ ☐ ☐

2 ยืนเฉียง 45 องศา ไม่หันหลังให้ผู้ป่วย สังเกตทางหนี ☐ ☐ ☐

       **การสื่อสาร (Communication)**                                     

3 Listen: รับฟังอย่างตั้งใจ ไม่ขัดจังหวะ ☐ ☐ ☐ พยักหน้าแสดงว่ากำลังฟัง

4 Offer: เสนอทางเลือกที่เป็นไปได้ (น้ำ ที่นั่ง ฯลฯ) ☐ ☐ ☐

5 Wait: ให้เวลาผู้ป่วยคิด ไม่เร่งรัด นับ 5-10 ☐ ☐ ☐ วินาทีหลังพูด

6 Eye contact: สบตาอย่างสุภาพ ไม่จ้องท้าทาย ☐ ☐ ☐

7 Calm: พูดเสียงต่ำ ช้า ชัดเจน ควบคุมอารมณ์ตนเอง ☐ ☐ ☐

8 Acknowledge: รับรู้ความรู้สึกผู้ป่วย เช่น ☐ ☐ ☐ "ผมเข้าใจว่าคุณโกรธ"

9 Trust: แสดงความจริงใจ ไม่โกหก ☐ ☐ ☐ ไม่สัญญาสิ่งที่ทำไม่ได้

       **สิ่งที่ต้องหลีกเลี่ยง**                                                

10 ไม่ท้าทาย ไม่ยั่วยุ ไม่สัมผัสโดยไม่จำเป็น ไม่ล้อมผู้ป่วย ☐ ☐ ☐

---

---

จำนวนข้อที่ผ่าน: .............. / ผลการประเมิน: ☐ ผ่าน ☐ ไม่ผ่าน 10 ข้อ

---

ความคิดเห็นเพิ่มเติม / ข้อเสนอแนะ:

.....................................................................................................................................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................................................................................................

ลงชื่อผู้ประเมิน: ................................ วันที่: ....../....../......

ส่วนที่ 5: ใบประกาศนียบัตร

+-----------------------------------------------------------------------+ | ประกาศนียบัตร | | | | CERTIFICATE | | | | ขอมอบให้แก่ | | | | _\ | | __________________________________ | | | | (ชื่อ-สกุล) | | | | เพื่อแสดงว่าได้ผ่านการอบรมหลักสูตร | | | | "การคลายเหตุการณ์ความรุนแรงในผู้ป่วยจิตเวช" | | | | De-escalation Training for Psychiatric Patients | | | | จัดโดย PCT จิตเวช โรงพยาบาลร้อยเอ็ด | | | | ระยะเวลา 4 ชั่วโมง (ครึ่งวัน) | | | | วันที่ ........ เดือน ........................ พ.ศ. | | ............ | | | | +--------------------------------+--------------------------------+ | | | ____ | ____ | | | | _______________ | _______________ | | | | | | | | | (นพ.ธงชัย ...............) | (ผอ.รพ.ร้อยเอ็ด) | | | | | | | | | ประธาน PCT จิตเวช | ผู้อำนวยการโรงพยาบาล | | | +--------------------------------+--------------------------------+ | | | | เลขที่ประกาศนียบัตร: TR-PSY-............/2569 | +-----------------------------------------------------------------------+

ส่วนที่ 6: การลงนามอนุมัติหลักสูตร

---

ผู้จัดทำหลักสูตร ผู้ทบทวน ผู้อนุมัติ

ลงชื่อ ลงชื่อ ลงชื่อ ................................ ................................ ................................

(พว.สุกัญญา ...............) (นพ.ธงชัย ...............) (ผอ.รพ.ร้อยเอ็ด)

วิทยากรหลัก ประธาน PCT จิตเวช ผู้อำนวยการโรงพยาบาล

วันที่ ....../....../...... วันที่ ....../....../...... วันที่ ....../....../......

---

ประวัติการทบทวนหลักสูตร

---

ฉบับที่ วันที่ รายละเอียดการแก้ไข ผู้แก้ไข

1 1 ก.พ. 2569 จัดทำใหม่ตามมาตรฐาน HA v5 พว.สุกัญญา

---

เอกสารอ้างอิง

• Richmond JS, et al. Verbal De-escalation of the Agitated Patient: Consensus Statement of the AAEP. West J Emerg Med. 2012;13(1):17-25.

• NICE Guidelines. Violence and aggression: short-term management in mental health (NG10). 2015, updated 2017.

• Almvik R, Woods P. Short-term risk prediction: the Brøset Violence Checklist. J Psychiatr Ment Health Nurs. 2003.

• กรมสุขภาพจิต. คู่มือการดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่มีพฤติกรรมรุนแรง. 2565.

• สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.). มาตรฐาน HA v5 - II-1.2, III-4.2. 2567.