CPG: การดูแลผู้ป่วยภาวะเพ้อ (Delirium)

กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด (PCT จิตเวช) โรงพยาบาลร้อยเอ็ด — แนวทางเวชปฏิบัติ (Clinical Practice Guideline)

ภาวะเพ้อคือความผิดปกติของการรับรู้/สมาธิที่เกิดเฉียบพลันและผันผวน มักมีสาเหตุทางกาย เป็นภาวะที่ป้องกัน/รักษาได้หากค้นหาและแก้สาเหตุ และต้องแยกจากโรคจิตเวชและภาวะสมองเสื่อม

1. การประเมินและวินิจฉัย

• ใช้ CAM (Confusion Assessment Method): (1) เริ่มเฉียบพลัน/ผันผวน + (2) ขาดสมาธิ + ((3) ความคิดสับสน หรือ (4) ระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยน)
• ค้นหาสาเหตุ: ยา/พิษ, เกลือแร่/น้ำตาล, ติดเชื้อ, ภาวะถอนสุรา-สาร (CPG-002), ขาดออกซิเจน, ปวด/ปัสสาวะคั่ง, สมอง (stroke/เลือดออก); ส่งตรวจตามข้อบ่งชี้

2. การป้องกันและการดูแลแบบไม่ใช้ยา (อันดับแรก — ทำทุกราย)

หัวใจของการรักษา = แก้สาเหตุ + การดูแลแบบไม่ใช้ยา:

• ช่วยการรับรู้เวลา-สถานที่ (reorientation), นาฬิกา/ปฏิทิน, ให้ญาติอยู่ด้วย
• ส่งเสริมการนอนตามธรรมชาติ (ลดเสียง/แสงกลางคืน), ให้เคลื่อนไหว/ลุกนั่งเร็ว
• ใส่แว่น/เครื่องช่วยฟัง, ดูแลน้ำ-อาหาร-การขับถ่าย, ลดสิ่งกระตุ้น/สิ่งผูกมัด

3. การใช้ยา (จำกัด)

หลักการ (NICE/SCCM-PADIS): ยาต้านโรคจิต ไม่ใช่การรักษา routine ของภาวะเพ้อ และ เลี่ยง benzodiazepine (ยกเว้นภาวะถอนสุรา/ยากล่อมประสาท — CPG-002)

4. ตัวชี้วัดคุณภาพ (KPI)

5. แผนภูมิการดูแล

flowchart TD
  A["สงสัยภาวะเพ้อ → ประเมิน CAM + ค้นหาสาเหตุ (ยา/ติดเชื้อ/เกลือแร่/ถอนสาร/สมอง)"] --> B["แก้สาเหตุ + การดูแลแบบไม่ใช้ยา (อันดับแรก ทำทุกราย)"]
  B --> C{อาการ}
  C -->|สงบ/ดีขึ้น| D["ติดตาม CAM จนหาย + ป้องกันหกล้ม"]
  C -->|กระวนกระวายรุนแรง/เสี่ยง| E["de-escalation; ถ้าไม่ได้ผล → Haloperidol/Quetiapine ขนาดต่ำ ระยะสั้น<br/>เลี่ยง benzo (ยกเว้นถอนสุรา) · เฝ้าระวัง QTc/EPS"]
  E --> D

6. เอกสารอ้างอิง

1. NICE. Delirium: prevention, diagnosis and management (CG103).
2. SCCM. PADIS Guidelines. 2018.
3. Inouye SK, et al. Delirium in elderly people. Lancet. 2014.
4. กรมสุขภาพจิต / แนวทางเวชปฏิบัติภาวะเพ้อ.
5. สรพ. มาตรฐาน HA v5; AACI Healthcare Standards v6 (Std 6).

การอนุมัติเอกสาร

จัดทำเพื่อใช้ในกลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลร้อยเอ็ด · เผยแพร่บน psychi.reh.drthongchai.org